Stylizowanie ogrodów- ogród formalny
Ogród formalny- ogrody tematyczne Hortulus
Fragment parku Sanssouci w Poczdamie
Uporządkować dziką przyrodę
Barokowe ogrody były projektowane według ściśle określonych zasad i polegały na podporządkowaniu przyrody człowiekowi. Całe założenie dzieliło się na mniejsze przestrzenie, różne pod względem funkcji i formy. Jednak całość tworzyła harmonijny, geometrycznie rozplanowany układ. Dziś w kształtowaniu ogrodów formalnych wprowadzać można więcej swobody, ale nadal zachować należy podstawowe zasady kompozycji i równowagę proporcji.
Ogrody formalne tworzy się przeważnie w układzie osiowym. Poszczególne elementy i nasadzenia rozmieszczamy symetrycznie po obu stronach osi centralnej, biegnącej przez całe założenie. Dobrze jest zakończyć ją ozdobnym akcentem w postaci fontanny, rzeźby lub pergoli.
Przestrzeń ogrodu kształtuje się w uporządkowane i regularne formy. Często wykorzystuje się zasadę ad quadratum, czyli dzielenia kolejnych wnętrz na jednakowe kwadraty. Poszczególne części rozdzielone są równo wytyczonymi ścieżkami, które przecinają się pod kątem prostym. Powstają w ten sposób idealnie geometryczne kwatery. Ich granice możemy wytyczać nie tylko układem drogowym, lecz także za pomocą szpalerów, żywopłotów czy elementów architektonicznych i rzeźbiarskich.
Najbardziej charakterystyczne dla ogrodów formalnych kwatery to te obsadzone niską roślinnością tworzące tzw. partery. Zawsze rozplanowane są one geometrycznie ale mogą być różnie wypełnione, dzięki czemu powstają różne ich typy. Najbardziej popularny jest parter rabatowy, zbudowany z barwnych rabat kwiatowych, otoczonych niskim żywopłotem lub ścieżką. Parter gazonowy, zwany też angielskim, stanowi duży trawnik, służący do zabaw lub wypoczynku. Typ węzłowy natomiast wypełniony jest wzorem z niskiego żywopłotu, z wolnymi przestrzeniami uzupełnionymi kolorowym kruszywem. Najbardziej reprezentacyjny jest parter haftowy, zbudowany ze stylizowanych motywów roślinnych. Z wykorzystaniem piasku, tłuczonych cegieł, muszelek i barwionych kruszyw tworzy się piękny rysunek, wzorowany na orientalnych kobiercach. W większych założeniach można zbudować również parter wodny, czyli basen wypełniony wodą. Ciekawym typem są także partery labiryntowe, które całkowicie wypełnione są żywopłotowym labiryntem- niskim, gdy pełni on tylko funkcję ozdobną, lub wysokim- wtedy służy on także celom zabawowym.
Parter węzłowy- ogrody tematyczne Hortulus
Nie tylko oficjalnie
Założenia barokowe pełniły przede wszystkim funkcję reprezentacyjną. Ogród ozdobny był największą i najważniejszą częścią całego terenu, ale nie jedyną. W pobliżu domu znajdowały się także giardino secreto i giardino de semplici, czyli ogród prywatny i użytkowy. Obecnie również, w zależności od charakteru założenia, można wykorzystać podział na wnętrza różniące się funkcją. Na większym obszarze, w centrum stworzyć możemy część oficjalną i ozdobną, z barwnymi rabatami i elementami dekoracyjnymi. W bocznej części natomiast może powstać cichy azyl, odgrodzony od reszty założenia, przeznaczony do wypoczynku lub służący jako ogród ziołowy czy warzywny. W przypadku małego ogrodu przydomowego funkcję ozdobną i użytkową możemy połączyć, obsadzając geometryczne kwatery zarówno kwiatami, jak i ziołami lub warzywami.
Roślinność
Dobierając rośliny do ogrodu formalnego pamiętajmy o umiarze w kolorystyce. Odcienie zieleni dobrze jest uzupełnić bielą i złotem. Na rabatach kwietnych zamiast żywych, jaskrawych kolorów, powinniśmy stosować jasne, pastelowe barwy.
Trudno wyobrazić sobie ogród formalny bez roślin ciętych i formowanych. Zielone ściany żywopłotów i szpalerów stanowią ramy ogrodu, oddzielając go od otoczenia, a także dzielą jego przestrzeń na mniejsze wnętrza. W tej roli dobrze sprawdzają się m.in. wiecznie zielony cis, żywotnik i bukszpan, a także buk lub grab. Dla założeń w tym stylu charakterystyczne są także drzewa i krzewy formowane w geometryczne bryły, a nawet bardziej urozmaicone, przybierające kształty różnych zwierząt.
Charakterystyczne dla ogrodów baroku są też tzw. bordiury. Są to dwa niskie żywopłoty, biegnące równolegle i wypełnione kwiatami. Służą one jako ozdobne obrzeżenie kwater.
Do obsadzania kwater w ogrodach formalnych najczęściej stosuje się rośliny kwiatowe. Są to na przykład fiołki, aksamitki, ostróżki, niezapominajki oraz lawenda. Bardzo ważne są, charakteryzujące się rozmaitymi barwami, rośliny cebulowe i bulwiaste, takie jak: tulipany, narcyzy, szafirki, hiacynty i mieczyki. Także zioła i warzywa, posadzone w geometrycznych kwaterach w regularnych układach mogą wyglądać dekoracyjnie. Jeżeli decydujemy się na parter gazonowy, musimy pamiętać, że trawnik musi być równo, nisko skoszony. Spośród kwitnących krzewów najlepiej prezentują się różaneczniki lub azalie. W pełnym przepychu ogrodzie nie powinno oczywiście zabraknąć królowej kwiatów- róży, która oczaruje nas nie tylko barwą, ale również zapachem.
W ogrodach francuskich często stosowano tzw. rośliny kubłowe. Były to głównie drzewka cytrusowe, granaty, laury i mirty, rosnące w donicach. Wystawiano je latem, ustawiając w szpalerach wzdłuż dróg lub rabat oraz w otoczeniu fontann, na balustradach czy murkach ogrodowych. Także dziś, zarówno w dużych, jak i małych założeniach, możemy wykorzystać rośliny rosnące w donicach do dekoracji ogrodu oraz w pobliżu budynku.
Detale
Nie trzeba chyba mówić jak wielki wpływ na styl ogrodu mają dobrze dobrane detale i elementy architektoniczne. Jest to szczególnie ważne w ogrodach formalnych, które charakteryzują się bogactwem i przepychem. Mała architektura, drogi i inne utwardzone powierzchnie nadają założeniu odpowiedni kształt i uporządkowują przestrzeń. Zarysy tarasów, ścieżek i schodów muszą wyraźnie odcinać się od otaczającej zieleni. Ścieżki można wykonywać ze żwiru, jednak trudno w takiej sytuacji utrzymać idealnie proste krawędzie. Znacznie lepiej sprawdzają się nawierzchnie z dużych płyt lub kamieni.
Jeśli w naszym ogrodzie występują różnice wysokości, powinniśmy podkreślić je za pomocą schodów, murków i balustrad. Elementy te warto ozdobić rzeźbami lub roślinami kubłowymi. W założeniu formalnym nie powinno również zabraknąć miejsca na element wodny. Może to być fontanna, kaskada czy basen, koniecznie o symetrycznym kształcie.
W ogrodzie w stylu francuskim możemy także zastosować pergole i trejaże, które obsadzimy na przykład bluszczem lub pnącą różą. Szczególnie często wykorzystuje się te konstrukcje w większych założeniach, gdzie dużą przestrzeń dzieli się na mniejsze wnętrza.
Formowany żywopłot z akcentem w postaci rzeźby
Ogrody formalne to przede wszystkim dokładnie zaplanowana i zgeometryzowana przestrzeń. Styl ten jest uniwersalny- doskonale sprawdza się zarówno na dużych powierzchniach, jak i w małych przydomowych ogrodach. Wymaga jednak od właściciela wiele pracy i systematycznej pielęgnacji. Nie ma tu miejsca na opadłe liście, chwasty czy swobodne nasadzenia. Ale czy nie warto poświęcić czasu i energii dla efektu, który zaskoczy naszych najbliższych?
Mgr inż. Magdalena Barczak- projektowanie ogrodów